Assen-Oost heeft eigen landgoed: Vredeveld
Geen plek in Assen heeft meer wilde verhalen opgeleverd dan landgoed Vredeveld. Verhalen over spookverschijningen, onderaardse gangen en geheime vertrekken. hardnekkige geruchten over grafrovers en een onechte dochter van de koning…
De laatste paar jaar zijn de hardnekkigste verhalen ontmaskerd. Ze werden in de hand gewerkt door Augustinus van Valkenstijn en zijn vrouw Louise Aubry d’Arancey die vanaf 1842 als kluizenaars op het landgoed leefden. Met brede sloten en dichte bosjes weerden ze pottenkijkers. Contact met de buitenwereld hadden ze nauwelijks.
De Assenaren bedachten daarom hun eigen waarheden over het merkwaardige stel uit het Westen. Louise was de dochter van een hofdame van koning Lodewijk Napoleon. Eind 2004 maakten onderzoekers onomstotelijk duidelijk dat ze geen dochter van de koning was. De verhalen over onderaardse gangen klopten ook niet. Bij opgravingen is alleen een ondergrondse opslagkelder gevonden.
De spoken die het landgoed bewoonden, bleken verzonnen door bewoner Jean Krans van het landhuis. Die wilde ook niet te veel gasten. Alleen de voorname inwoners van Assen mochten komen. Voor hen hield hij culturele bijeenkomsten.
Belangrijke mensen
Het kasteeltje op landgoed Vredeveld (Zie foto uit collectie Martin Hiemink) is voor 1648 gebouwd tussen de heidevelden, weilanden en plaggenhutten. Het lag aan de oude weg van Assen naar Rolde, de Steendijk. Over de oprijlaan reden koetsen met belangrijke mensen.
Eerst woonde Zeino van Welvelde, de hoogste belastingambtenaar van Drenthe, er. In 1735 kocht legerofficier en baron Herman van der Feltz het landgoed. Het was toen gewoon een fraai landhuis met veel land eromheen. Het huis mocht zich van 1769 tot 1774 havezate noemen. Dat was een recht dat je kocht voor 1550 gulden. Het kon er ook weer afgehaald worden.
Petrus van Hofstede, de belangrijkste bestuurder van Drenthe, hield er grote feesten. Hij pleegde te weinig onderhoud. Een toren en twee zijvleugels moesten in 1832 worden gesloopt waardoor het kasteelachtige er afging.
Toen in 1932 de laatste bewoner vertrok, (zie foto’s voor- en achterzijde uit collectie Martin Hiemink) ging het hard verder achteruit. In 1966 maakte de slopershamer een einde aan de hoge kamers met fraaie plafonds.
Waarom Valkenstijn?
Dat landgoed Vredeveld in Assen-Oost vaak Valkenstijn genoemd wordt, komt door de ‘kleinste begraafplaats’ van Assen: de graftombe van Augustinus van Valkenstijn en zijn vrouw Louise Aubry d’Arancey.
Historische ontwikkeling
Rond 1900 bestond de bebouwing in het gebied ten oosten van de spoorlijn slechts uit een aantal woningen langs de verbindingswegen naar de dorpen Loon, Rolde en Anreep en enkele verspreide boerderijen. De oudste bebouwing van Assen-Oost dateert van eind achttiende eeuw.
In het begin van de jaren twintig werd begonnen met een meer systematische aanpak. Achtereenvolgens werd het rode dorp, het witte dorp, het blauwe dorp en het buurtje Wethouder
Buningstraat gerealiseerd. Na de tweede wereldoorlog werd het gebied ten oosten van de spoorlijn uitgebreid met de schildersbuurt (ten noorden van de Rolderhoofdweg), het Oosterpark en de Vogelbuurt.
In de zestiger jaren werd gestart met de realisering van de woonbuurt Vredeveld en het bungalowpark Sluisdennen. Ten noorden van de Rolderhoofdweg kwam in de jaren zeventig het Amelterhout tot stand.
Met de voltooiing van deze buurten bereikte de wijk Assen Oost zijn huidige omvang. De wijk bevat verschillende bouwperioden en bouwstijlen en daardoor ook een verscheidenheid aan bewoners. Bij de opbouw van de wijk is in bepaalde mate rekening gehouden met een verdere uitbreiding in oostelijke richting. Vanwege landschappelijke bezwaren is in het in de zeventiger jaren voorbereide plan Schieven echter niet gerealiseerd.
Beschrijving van de buurten
Bloemenbuurt-west (De Dorpen)
De bloemenbuurt-west betreft een in het begin van de 20e eeuw gerealiseerd woongebied (het zogenaamde rode en blauwe dorp), waar nog niet zo heel lang geleden stadsvernieuwing heeft plaatsgevonden. De buurt heeft een besloten karakter vanwege de nauwe straatprofielen en de besloten pleintjes. De kleinschalige bebouwing bestaat voornamelijk uit rijenwoningen met lage gootlijn. De oorspronkelijke structuur is hier gehandhaafd. In het meest zuidwestelijke woonbuurtje van Assen Oost (het witte dorp) is de oorspronkelijke structuur niet gehandhaafd. De eigentijdse opzet bestaat uit smalle straten en een centraal pleintje. Ten oosten van de Lindelaan zijn meergezinswoningen gerealiseerd. Aan de Anemoonstraat is een serviceflat voor ouderen in bouwhoogte variërend van 4 tot 8 bouwlagen. De parkeervoorzieningen zijn hier voornamelijk aan de achterzijde van het pand. Verspreid in de wijk zijn enkele winkeltjes en bedrijfjes gevestigd. Bij de spoorwegovergang is een kantoorgebouw. In de voormalige school aan de Rodestraat is Stichting Landschapsbeheer Drenthe gevestigd. Langs de Pelikaanstraat is een speeltuin, een verenigingsgebouw en een cafetaria gevestigd.
Bloemenbuurt-oost (Vredeveld)
Deze in de jaren ’60 en ’70 ontwikkelde woonbuurt “Vredeveld” is opgebouwd uit een aantal specifieke onderdelen die onderling een eenheid vormen. Veel woningen zijn gebouwd in middelhoge of hoge dichtheid. In dit gebied is ook het winkelcentrum Vredeveld gelegen, waar men terecht kan voor vrijwel alle benodigdheden voor de dagelijkse levensbehoefte. De bevoorrading vindt aan de buitenzijde plaats, waardoor het complex van buitenaf een weinig aantrekkelijke indruk geeft. Het parkeerterrein ligt aan de zijde van de Vredeveldsweg.
Zowel langs de Dotterbloemstraat als langs de Zilverschoonstraat staan vier flats in een afwijkende (diagonale) richting ten opzichte van de weg. Het gebied tussen deze flats heeft een strakke, geometrische opzet en bestaat uit rijenwoningen (strokenverkaveling). Centraal is hier een speelterrein aanwezig. Langs de Speenkruidstraat wordt het beeld aan de westzijde bepaald door lange rijen autoboxen en aan de oostzijde langs de rand van het plangebied de drie hoge flats van 12 bouwlagen. Het woongebied langs de Zevensterstraat en Zonnedauwstraat bestaat uit traditionele rijenwoningen. Helemaal oostelijk is een cluster van halfvrijstaande woningen. Aan de Bremstraat hebben enkele woonwagens een plek. Tussen de Bremstraat en de Vredeveldseweg is een woonbuurtje met halfvrijstaande- en rijenwoningen, waarbij de woningen voor een deel zijn gesitueerd aan smalle, doodlopende straatjes. Het gebied tussen de Pelikaanstraat en de Brunelstraat bestaat uit vrijstaande en halfvrijstaande woningen, gesitueerd aan groene hoven. Aan de Anreperstraat hebben de woningen aan de zuidzijde diepe achtertuinen.
In het gebied zijn er naast het winkelcentrum Vredeveld veel maatschappelijke voorzieningen, waaronder enkele scholen: openbare basisschool “Valkenhorst”, basisschool “de Regenboog”. De “Vrije school”, voorheen gevestigd in Vogelbuurt-west, heeft een plek gekregen op de hoek Tuinstraat-Vredeldseweg. Verder is er een provinciale en een openbare bibliotheek, een kerk (“de Open Hof”), een apotheek aan de Vredeveldseweg, speeltuinvereniging “De Zonnereep”, een gymzaal, een gezondheidscentrum en een politiebureau. Aan de Anreperstraat is nog een aannemingsbedrijf gevestigd.
Vogelbuurt-west (Oosterpark)
De bebouwing in het Vogelbuurt-west dateert van kort na de tweede wereldoorlog, uitgezonderd enkele panden aan de Vredeveldseweg. De buurt is ruim opgezet met brede straatprofielen en diepe achtertuinen. De woonbebouwing bestaat hoofdzakelijk uit halfvrijstaande woningen en rijenwoningen met hoge gootlijn. In afwijking hiervan komen aan het Oosterpark woongebouwen in twee en drie bouwlagen voor, gesitueerd rondom een royale vijverpartij. De bebouwing langs de zuidzijde van de Vredeveldseweg wordt gekenmerkt door een menging van vrijstaande en halfgesloten bebouwing, waarbij de nadruk ligt op lage gootlijnen. In het gebied tussen de Rolderhoofdweg en de Steendijk is er hoogbouw bestaande uit wooneenheden in hoogte variërend van 2 tot 7 bouwlagen. Langs de Wethouder Buningstraat is een karakteristiek buurtje met gesloten woonbebouwing met een lage goot. Dit gebiedje ligt geïsoleerd van de omliggende woonbebouwing. Voorzieningen in dit gebied zijn de “Vermeerschool”, wijkcentrum “de Schulp”, en een biljartschool. Op de hoek Pelikaanstraat – Rolderhoofdweg staat het kantoorgebouw van Reclassering Nederland.
Vogelbuurt-oost
Het woonbuurtje Vogelbuurt-oost is gelegen aan de westelijke rand van Valkenstijn. Het is ruim opgezet en bestaat uit voornamelijk rijenwoningen en een aantal dubbele woningen. Een groot deel van de woningen bestaat uit zogenaamde duplexwoningen.
Schildersbuurt
Met uitzondering van de Ruijsdaelstraat zijn er in deze buurt uitsluitend rijenwoningen. De Lonerstraat is een belangrijke ontsluitingsweg. In deze buurt zijn geen andere dan woonfuncties aanwezig. De buurt grenst aan het voormalige bedrijventerrein, waar de Coveco-fabriek stond. Dit terrein wordt heringericht met hoofdzakelijk woningbouw. Dit gebied valt overigens buiten de plangrens.
Amelterhout
De wijk is door middel van een ringvormige ontsluitingsweg aangesloten op de Lonerstraat. De woningen zijn halfvrijstaand, soms in geschakelde vorm en hebben een traditionele verschijningsvorm. De woonblokken verspringen ten opzichte van elkaar doordat zij met het verloop van de wegen meelopen. Opvallend is dat de bijgebouwen zich veelal aan de straatzijde van de woningen bevinden. Het fiets-/voetpaden verloop, waarin ook de waterpartij en het speelveld zijn opgenomen, is zodanig opgezet dat het interne fiets- en voetgangersverkeer zich ongestoord door de wijk kan verplaatsen.
Sluisdennen
Sluisdennen is één van de drie woongebieden in het plangebied welke uitsluitend uit vrijstaande bebouwing bestaat met ruime kavels in een groene omgeving. De andere twee gebieden zijn Vreebergen en het nieuwe woongebied Houtlaan. De woningen in Sluisdennen zijn bungalows met een individuele uitstraling. Ten zuiden van het woongebied is de sporthal “De Spreng” en het bejaardencentrum “De Vijverhof” gelegen. In deze buurt is een nieuw schoolgebouw voor het Terracollege gerealiseerd.
Vreebergen
Dit gebied met hoofdzakelijk vrijstaande woningen ligt ten noorden van de buurt Amelterhout. In het middelste gebied zijn geschakelde woningen gerealiseerd. Het wordt aan de zuidzijde begrensd door een groengordel gelegen langs het tracé van de voormalige spoorlijn naar stadskanaal.
Houtlaan
Het nieuwe, deels nog in aanbouw zijnde woongebied bevindt zich in een groene, bosrijke omgeving. Belangrijk uitgangspunt is geweest dat er een hoogwaardig woongebied moest ontstaan, voorzienend in de behoefte aan woningen aan de top van de markt. De nieuwe woonbuurt maakt deel uit van het overgangsgebied tussen weiland en bos. Er is veel aandacht voor de inrichting van de openbare ruimte. De stedenbouwkundige hoofdstructuur wordt gevormd door een vloeiend vormgegeven, lusvormige ontsluiting, twee aansluitingen op de Lonerstraat, een noord-zuid lopende groenzone en een oost-west lopende groenzone.